nóż

1. pot. Być, iść z kimś na noże «być z kimś w ostrym konflikcie, we wrogich stosunkach, zawzięcie, bezwzględnie z kimś walczyć»: Pogódźmy się, mała. Nie musimy przecież być ze sobą na noże. E. Nowacka, Może.
2. Iść, pójść itp. pod nóż
a) «o zwierzęciu: iść, pójść na ubój»: Przysmakiem Dassenetów jest mięso. Idą więc pod nóż młode byczki i stare krowy, które nie dają już mleka. SE 30/04/1998.
b) żart. «o człowieku: iść, pójść na operację»: Odezwała się ślepa kiszka. Pokonując piętnaście kilometrów na wymoszczonej pierzynami furmance, niemal w ostatniej chwili trafiłam pod nóż chirurga w piotrkowskim szpitalu. W. M. Korczyńska, Wróć.
3. pot. Ktoś z nożem w zębach «o kimś wojowniczym, agresywnym, niebezpiecznym»: Inny znów typowy andrus, z nożem w zębach, cwaniak z przedmieścia, wydawał się przez chwilę upragnionym parobkiem (...). W. Gombrowicz, Ferdydurke.
4. Mieć nóż na gardle «być w ciężkiej sytuacji, zmuszającej do podjęcia szybkiej, zwykle niekorzystnej dla siebie decyzji»: Kończył się już jednak czas na napisanie doktoratu – groziła rotacja: – Miałem nóż na gardle, spieszyłem się... Polityka 22/1995.
5. pot. Nóż się (komuś) w kieszeni otwiera «(w kimś) budzi się agresja»: (...) bułgarskie władze drastycznie zaostrzyły kary za zabór cudzego mienia (...). Liczba kradzieży samochodów spadła o połowę! – A u nas? Wszystko po staremu, tylko okradzionym „nóż się w kieszeni otwiera”... Det 4/1999.
6. Postawić, stawiać sprawę, kwestię itp. na ostrzu noża «kategorycznie zażądać, żądać rozstrzygnięcia jakiejś sprawy, kwestii itp., podjęcia ostatecznej decyzji»: O swoje prywatne szczęście gotów był walczyć z całym parlamentem, a nawet abdykować. Postawił sprawę na ostrzu noża i w końcu wygrał. Poślubił kobietę, którą kochał (...). Viva 4/2000.
7. Przyłożyć komuś nóż do gardła «postawić kogoś w położeniu bez wyjścia, wymusić coś na kimś»: (...) muszę mu zapłacić, przyłożył mi nóż do gardła (...). Roz tel 1997.
8. pot. Umrzeć pod nożem «umrzeć na stole operacyjnym, podczas operacji»: Lecz medyk bardzo się śpieszył. – Umarła pod nożem – rzucił w przelocie. M. Choromański, Zazdrość.
9. Wbić komuś nóż w serce; zatopić komuś nóż w sercu «dotknąć kogoś boleśnie, sprawić komuś wielką przykrość»: On, akowiec, powstaniec warszawski, biograf Kasprowicza, wcześniej okropnie bolał nad moim narodowym nihilizmem. Pewnie wbijałem mu nóż w serce, kiedy słyszał moje słowa: „Kasprowicz, o czym my mówimy”. A. Michnik, J. Tischner, J. Żakowski, Między.
10. Wbić, wsadzić (komuś) nóż w plecy «zdradzić kogoś, napaść na kogoś znienacka, zaatakować kogoś podstępnie»: (...) wolę jawnego wroga aniżeli sprzymierzeńca, który, gdy przyjdzie okazja, wbije nóż w plecy. T. Kwiatkowski, Panopticum.
Coś wchodzi jak nóż w masło zob. wejść 3.
Jak nożem uciął zob. uciąć 1.
Karta nóż zob. karta 3.
Sprawa stanęła na ostrzu noża zob. stanąć 4.

Słownik frazeologiczny . 2013.

Look at other dictionaries:

  • nož — nȏž m <G nóža, V nȏžu, N mn nóževi> DEFINICIJA 1. ručno oruđe za rezanje i hladno oružje za sječenje i bodenje [kuhinjski nož; kirurški nož; lovački nož] 2. dio sprave koji ima oštricu i služi za rezanje (npr. u stroju za mljevenje itd.) 3 …   Hrvatski jezični portal

  • nóż — {{/stl 13}}{{stl 8}}rz. mnż III, D. noża; lm D. noży {{/stl 8}}{{stl 7}}1 narzędzie składające się z osadzonego na trzonku ostrza, przeznaczone do cięcia : {{/stl 7}}{{stl 10}}Kroić chleb nożem. Obierać ziemniaki nożem.2 {{/stl 10}}{{stl 7}}… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • Noz — may refer to: Fest Noz Bugul Noz Nozstock Festival of Performing Arts certain types of nitrogen oxides This disambiguation page lists articles associated with the same title. If an …   Wikipedia

  • noz — |ó| s. f. 1. Fruto da nogueira. 2. Saliência em que se entesa a corda do arco ou da besta. 3. Pequena porção (ex.: noz de manteiga). 4.  [Informal] A cabeça. • Plural: nozes.   ‣ Etimologia: latim nux, cis, fruto de casca dura   • Confrontar: nos …   Dicionário da Língua Portuguesa

  • noz — noz·zle·man; noz·zle; …   English syllables

  • NOZ — steht für: Flughafen Nowokusnezk in Russland (IATA Code) Neue Osnabrücker Zeitung Diese Seite ist eine Begriffsklärung zur Unterscheidung mehrerer mit demselben Wort bezeichneter Begriffe …   Deutsch Wikipedia

  • nôž — m 〈G nóža, V nôžu, N mn nóževi〉 1. {{001f}}ručno oruđe za rezanje i hladno oružje za sječenje i bodenje [kuhinjski ∼; kirurški ∼; lovački ∼] 2. {{001f}}dio sprave koji ima oštricu i služi za rezanje (npr. u stroju za mljevenje itd.) 3.… …   Veliki rječnik hrvatskoga jezika

  • nòž — nôža m (ȍ ó) 1. priprava za rezanje iz rezila in ročaja: lupiti, rezati, strgati z nožem; zabosti z nožem / rezilo, ročaj noža / nabrusiti nož; pazi, nož je oster; konica noža; kot nož ostra misel / cepilni, klavski nož; kuhinjski, lovski,… …   Slovar slovenskega knjižnega jezika

  • nóż — m II, D. noża; lm M. noże, D. noży «narzędzie do krajania, cięcia itp., składające się z metalowego ostrza osadzonego na trzonku; przyrząd do skrawania, cięcia itp. w różnego rodzaju urządzeniach mechanicznych» Długi, krótki, cienki, szeroki,… …   Słownik języka polskiego

  • Noz — Logo de Noz Création 1976 Fondateurs Rémy Adrion …   Wikipédia en Français

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.